Ormuz, Iran i Jemen: rozmowy przez mediatorów wreszcie się odbyły, a rial bije kolejny rekord
Najważniejsza zmiana w tym obszarze polega na tym, że rozmowy faktycznie się odbyły, ale nie były to rozmowy bezpośrednie. Minister spraw zagranicznych Iranu Abbas Araghchi spotkał się w Nowym Jorku z mediatorami katarskimi oraz pakistańskimi, a następnie powiedział irańskim mediom, że obecnie uwaga skupia się wyłącznie na Cieśninie Ormuz i że katarscy pośrednicy mają ponownie przedstawić sprawę stronie amerykańskiej, po czym ostateczna odpowiedź Stanów Zjednoczonych zostanie przekazana Teheranowi. Potwierdzenie, że mediatorzy pracują nad porozumieniem kończącym walki i otwierającym cieśninę, uzyskała od urzędników, w tym amerykańskich, agencja Associated Press. Z tej samej relacji wynika, że prezydent Donald Trump odrzucił irańską propozycję, zgodnie z którą cieśnina zostałaby otwarta w ciągu siedmiu dni, gdyby Waszyngton zgodził się znieść blokadę irańskich portów, uwolnić zamrożone aktywa i uchylić sankcje na sprzedaż irańskiej ropy, a zarazem zaprzeczył doniesieniom, jakoby to Stany Zjednoczone oferowały Iranowi ulgi sankcyjne. Urzędnik amerykański, cytowany przez CBS News, utrzymywał z kolei, że Waszyngton jest gotowy rozważyć złagodzenie sankcji dopiero przy konkretnym postępie w sprawie nuklearnej, a irański urzędnik, cytowany przez telewizję Press TV, zaprzeczył doniesieniom o tak zwanej elastyczności Teheranu w tej kwestii, twierdząc, że Waszyngton używa jej jako dywersji. Zestawienie tych wypowiedzi pokazuje mechanizm, w którym obie strony potwierdzają istnienie kanału, a nie jego treści: fakt prowadzenia rozmów przez mediatorów jest potwierdzony wielokrotnie i niezależnie, natomiast charakter propozycji i kolejność ustępstw pozostają przedmiotem sprzecznych twierdzeń stron, których na podstawie dostępnych źródeł nie da się pogodzić.
Źródło: associated-press, cbs-news
Ekonomiczne tło irańskie pogorszyło się w sposób wymierny. Kurs riala przekroczył 29 września dwa miliony pięćset tysięcy za jednego dolara, co jest kolejnym rekordem historycznym, zaledwie dwadzieścia siedem dni po poprzednim rekordzie dwóch milionów dwustu tysięcy z 2 września; poziom kursu podaje agencja Associated Press, a skala miesięcznej deprecjacji rzędu dwudziestu pięciu procent pochodzi z portali śledzących kurs, na które powołują się Iran International i AzerNews. Minister finansów Stanów Zjednoczonych Scott Bessent przypisał to załamanie operacji nazwanej Economic Outcast, co jest oceną polityczną strony amerykańskiej, a nie niezależnym pomiarem. Sama skala deprecjacji w połączeniu z inflacją sięgającą około sześćdziesięciu procent oznacza jednak, że irańska gospodarka traci zdolność absorbowania szoku wojennego, i to jest fakt o większym znaczeniu dla trwałości irańskiego stanowiska negocjacyjnego niż jakiekolwiek oświadczenie.
Źródło: associated-press, iran-international
Twarde wydarzenie o wymiarze morskim dotyczy samej cieśniny, gdzie w poniedziałek wieczorem nieznany pocisk trafił statek; pożar ugaszono, załoga jest bezpieczna, a sprawcy nie wskazano, co podała brytyjska organizacja monitorująca żeglugę UKMTO. Dane komercyjne firmy Kpler pokazują, jak daleko sytuacja jest od normalności: przepustowość cieśniny wynosiła w sobotę dziesięć milionów pięćset dziewięćdziesiąt jeden tysięcy baryłek dziennie wobec siedemnastu milionów stu trzydziestu trzech tysięcy przed wojną, a eksport ropy z Bliskiego Wschodu osiągnął we wrześniu dwanaście milionów osiemset tysięcy baryłek dziennie, czyli najwięcej od wybuchu konfliktu, ale wciąż wyraźnie mniej niż osiemnaście milionów osiemset tysięcy w lutym. Prezydent Trump twierdził, że w weekend przez cieśninę przetransportowano ponad dwadzieścia milionów baryłek, a admirał Brad Cooper z Dowództwa Centralnego mówił o asyście przy dwóch tysiącach tranzytów; oba te twierdzenia pochodzą od strony amerykańskiej. Retoryka irańska pozostaje maksymalistyczna: przewodniczący parlamentu Mohammad Bagher Ghalibaf powiedział, że w regionie, w którym Iran nie może sprzedawać ropy, nikt inny też nie będzie sprzedawał, Korpus Strażników Rewolucji opublikował list otwarty do narodu amerykańskiego, w którym jego rzecznik generał Hossein Mohebbi nazwał prezydenta Stanów Zjednoczonych notorycznym kłamcą i wezwał Amerykanów do protestu przed wyborami z trzeciego listopada, a najwyższy przywódca Modżtaba Chamenei utrzymywał, że wróg nie odważy się wypłynąć poza Morze Arabskie. Twierdzenia o zwycięstwie i o rozwijaniu nowej broni nie mają niezależnego potwierdzenia.
Źródło: ukmto, kpler
Najpoważniejsze nowe wydarzenie operacyjne pozostaje sprawą brytyjską, w której obraz się doprecyzował. Pięciu zatrzymanych w niedzielę Brytyjczyków w wieku od dwudziestu trzech do dwudziestu pięciu lat, mieszkańców Londynu, zostało 28 września wieczorem wypuszczonych za kaucją, przy czym śledztwo trwa i pozostają podejrzanymi. Policja kontrterrorystyczna bada wersję osób działających świadomie bądź nieświadomie na rzecz obcego państwa, a źródło agencji Reuters oceniało wcześniej motyw irański jako najbardziej prawdopodobny. Sekretarz stanu Marco Rubio powiedział 29 września, że incydent dotyczył obcego państwa, a ambasada Iranu w Londynie kategorycznie odrzuciła sugestie o irańskim udziale. Wokół bazy RAF Fairford, z której Amerykanie prowadzili bombardowania celów w Iranie, ewakuowano osiemdziesiąt pięć gospodarstw i utrzymywano czterystumetrowy kordon. Oficjalnej atrybucji nie ma, a przypisanie motywu pozostaje hipotezą śledczych, ale sam fakt, że baza używana do uderzeń na Iran znalazła się w zasięgu zorganizowanej grupy, zmienia ocenę ryzyka dla infrastruktury wojskowej w Europie.
Źródło: reuters
Na dwóch pozostałych odcinkach regionu nowy materiał jest wyraźniejszy niż poprzednio. W Libanie izraelskie naloty na południe kraju, prowadzone od świtu niedzieli 28 września, przyniosły co najmniej dziesięciu zabitych, o czym informowała stacja Al Jazeera, a Siły Obronne Izraela podały, że zużyły ponad tysiąc sto ton materiałów wybuchowych do zniszczenia domniemanych tuneli Hezbollahu. Prezydent Libanu Joseph Aoun oświadczył, że obecnie nie ma nowych negocjacji z Izraelem, a premier Benjamin Netanjahu ostrzegł, że istnieją przesłanki, iż przed wyborami pod koniec października wrogowie spróbują zaatakować Izrael. Ostrzeżenie o przesłankach jest twierdzeniem jednostronnym, natomiast naloty i skala użytych materiałów wybuchowych są potwierdzone. W Jemenie Światowa Organizacja Zdrowia poinformowała 28 września, że od wczesnego sierpnia zginęło osiemset trzydzieści osiem osób, a ponad trzy tysiące zostało rannych, przy walkach na linii Taiz. Dyplomacja regionalna kręci się wokół bezpieczeństwa żeglugi: saudyjski minister spraw zagranicznych książę Faisal bin Farhan spotkał się w Waszyngtonie z Marco Rubio, gdzie akcentowano potrzebę wolności żeglugi w Ormuzie i Bab al-Mandab, a Scott Bessent naciskał na premiera Libanu Nawafa Salama w sprawie działań przeciwko siatkom finansowym Hezbollahu. Nowe są także sankcje: Wielka Brytania nałożyła 29 września sektorowe środki na Iran obejmujące żeglugę, lotnictwo, ropę, gaz i petrochemikalia, przywracając rozwiązania z czasów porozumienia nuklearnego po tak zwanym snapbacku z października 2025 roku, co potwierdza dokumentacja kancelarii Holland & Knight, a irańska organizacja lotnictwa cywilnego złożyła skargę do Organizacji Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego w sprawie amerykańskich ograniczeń lotniczych.
Źródło: al-jazeera