Pięć. Audyt cenzury w chińskim Qwen i rosnący udział chińskich wag: pytanie o zależność, nie o jakość
Piąty fakt jest polityczno-techniczny i dotyczy najpopularniejszego otwartego modelu świata. Drugiego października CBS News opisało badanie izraelskiego startupu Hirundo, który przeanalizował model Qwen chińskiej Alibaby na pięciuset promptach w piętnastu tematach i stwierdził wbudowaną cenzurę zgodną z linią chińskiego rządu. Model nie odpowiada na pytania o protesty w Hongkongu z 2019 roku ani o plac Tiananmen z 1989, nazywa Falun Gong „niebezpieczną sektą", a na pytania o Kubusia Puchatka odsyła do „innych tematów o rozwoju Chin"; zapytany o obozy pracy przymusowej dla Ujgurów odpowiada, że ich nie ma. Co ważniejsze, Hirundo twierdzi, że nie łata zachowania promptem, lecz edytuje same wagi modelu, i deklaruje spadek odsetka stronniczo-poddanych odpowiedzi z osiemdziesięciu dziewięciu i ośmiu dziesiątych do dwóch i ośmiu dziesiątych procenta, a gotowy, „zwesternizowany" model zamierza opublikować. Badanie omówiły też AlphaSignal i portal explainx.ai.
Źródło: cbs-news, alphasignal
Krytyczna analiza nakazuje tu rozdzielić dwie warstwy bardzo wyraźnie. Pierwsza jest solidna i nie jest nowa jako zjawisko: niezależne prace, w tym wieloczęściowe studium z sierpnia 2026 opisane przez „Fortune" oraz audyt finansowany przez szwedzką agencję obrony psychologicznej, już wcześniej pokazywały, że modele chińskie stosują kontrolę treści w tematach politycznie wrażliwych. Nowa jest skala, bo Qwen stał się najczęściej pobieranym modelem otwartym świata, z ponad trzema miliardami pobrań, i jest używany przez firmy amerykańskie, w tym Uber Eats do wyszukiwania i dostaw oraz Airbnb do obsługi klienta. Druga warstwa jest słabsza i wymaga ostrożności: dokładne liczby, odsetki i „usunięcie" cenzury pochodzą od dostawcy naprawy, który ma oczywisty interes w tym, by znaleźć problem i pokazać dużą poprawę, a skutków ubocznych edycji wag dla ogólnych zdolności modelu nie udokumentowano. Warto też dodać twardą liczbę, która nadaje sprawie właściwy ciężar: według danych platformy OpenRouter, na które powołuje się CBS, udział chińskich modeli otwartych w globalnym użyciu wzrósł z poniżej dwóch procent pod koniec 2024 roku do ponad czterdziestu pięciu procent w czerwcu 2026. Sens jest więc podwójny. Dla produktów, które dotykają historii, polityki czy tłumaczeń, zachowanie modelu przestaje być neutralnym szczegółem i staje się kategorią defektu, którą trzeba testować. Dla całej branży jest to ostrzeżenie, że najtańsza i najłatwiej dostępna warstwa wag pochodzi dziś w dużej mierze z jednego systemu politycznego, co czyni pytanie o pochodzenie modelu pytaniem o ryzyko, a nie tylko o cenę.
Źródło: fortune, cbs-news