Ukraina: Zełenski proponuje wzajemność, liczba ofiar w Zaporożu rośnie do dwudziestu trzech
Najistotniejszą nowością dnia jest zmiana tonu po stronie ukraińskiej. Wołodymyr Zełenski napisał w niedzielę, że Ukraina jest gotowa wstrzymać ataki na rosyjskie rafinerie, jeśli Rosja przestanie uderzać w ukraińską infrastrukturę energetyczną. Jak podała agencja Associated Press oraz stacja CBS News, prezydent Ukrainy stwierdził, że deeskalacja musi być wzajemna i oparta na realnych gwarancjach, a zatrzymanie uderzeń na energetykę jest możliwe już dziś, tyle że Władimir Putin tego nie chce. To oferta o tyle ważna, że odpowiada wprost na zarzut Donalda Trumpa, który w sobotę obwinił Kijów o wysokie ceny diesla i zażądał, by Ukraina przestała uderzać w rosyjski sektor paliwowy. Innymi słowy, prezydent Ukrainy nie wycofuje się z własnej strategii, lecz przenosi ciężar dowodu na Moskwę, proponując symetrię, którą strona rosyjska może odrzucić jednym gestem. Do tego samego wątku należy reakcja ministra spraw zagranicznych Ukrainy Andrija Sybihy, który napisał, że Zełenski prowadzi kraj przez wojnę o niepodległość, ma poparcie obywateli i to oni mają prawo decydować o swojej władzy, a wypowiedzi z zewnątrz tylko potwierdzają, że wykonuje swoją pracę dobrze.
Źródło: associated-press, cbs-news
Bilans ofiar rosyjskiego bombardowania Zaporoża, który w porannym wydaniu był jeszcze niepewny i wahał się między jedenastoma a piętnastoma zabitymi, został domknięty. Zełenski poinformował w niedzielę, że akcja ratunkowa zakończyła się, a w ataku zginęły dwadzieścia trzy osoby, w tym czworo dzieci, jak podała agencja Associated Press. Iwan Fedorow, współprzewodniczący obwodowej rady obrony, powiedział, że ponad trzydzieści osób zostało rannych, a osiem nadal przebywa w szpitalach. Warto odnotować rozbieżność, bo ta sama agencja i portal RFE/RL podawały wcześniej dwadzieścia ofiar, w tym troje dzieci, co pokazuje, jak trudno o jednolity bilans w pierwszych godzinach po uderzeniu na budynki mieszkalne. Różnica między doniesieniami nie oznacza sprzeczności, lecz wynika z tego, że część rannych zmarła w szpitalach, a identyfikacja ofiar trwała. Uczciwa konkluzja jest taka, że ostateczna liczba dwudziestu trzech zabitych pochodzi od prezydenta Ukrainy i jest najwyższą podawaną dotąd wartością, natomiast strona rosyjska konsekwentnie nie komentuje własnych uderzeń w obiekty cywilne.
Źródło: associated-press
Nowy i osobny wątek to kampania Ukrainy wymierzona w rosyjską infrastrukturę technologiczną, która zyskuje na znaczeniu szybciej niż ataki na rafinerie. Jak podała agencja Associated Press oraz portal RFE/RL, w niedzielę ukraińskie drony uszkodziły centrum danych Yandeksu w mieście Włodzimierz na wschód od Moskwy, co całkowicie zatrzymało pracę tego obiektu. Był to trzeci atak na infrastrukturę tej firmy w ciągu czterech dni. W czwartek drony unieruchomiły centrum danych Yandeksu w obwodzie riazańskim, w którym według rosyjskich doniesień pracowały dwa z trzech superkomputerów służących do trenowania modeli sztucznej inteligencji, a w piątek uderzono w duże centrum danych w obwodzie kałuskim, unieruchamiając część jego modułów. Skutki odczuli zwykli użytkownicy. Jak podał niezależny rosyjski portal Astra, awarie usług objęły dziesiątki miast oraz Kazachstan, Białorusię i Armenię, a mieszkańcy Moskwy nie mogli zamówić taksówki ani skorzystać z usług bankowych. Kierowca Yandeks Taxi Pawieł Bielawski opowiadał, że nie wiedział, czy zamówienia w ogóle dochodzą, i musiał odwoływać kursy, bo nie mógł się połączyć z pasażerem. Yandeks jest określany jako rosyjski Google, prowadzi najpopularniejszą wyszukiwarkę w kraju i jest zarazem jednym z głównych twórców rosyjskich modeli sztucznej inteligencji, więc uderzenia w jego centra danych mają wymiar nie tylko gospodarczy, lecz także wojskowy i technologiczny. To zmiana akcentu w całej kampanii: Kijów pokazuje, że potrafi sięgnąć nie tylko po rafinerie i mosty, ale także po mózg rosyjskiego sektora cyfrowego.
Źródło: associated-press
Front cywilny pozostał w niedzielę równie krwawy. Jak podało RFE/RL, w Słowiańsku w obwodzie donieckim rosyjski atak lotniczy uszkodził dwa budynki mieszkalne i zniszczył całą klatkę pięciopiętrowego bloku, raniąc co najmniej cztery osoby, a ratownicy pracowali w obawie, że pod gruzami są jeszcze ludzie. W Dnieprze rosyjskie drony uszkodziły budynek mieszkalny i podpaliły magazyny oraz pojazdy, raniąc cztery osoby, w tym dwie ośmioletnie dziewczynki. W Odessie atak z nocy z 10 na 11 października uszkodził dwupiętrowy dom, niszcząc trzy mieszkania i podpalając dach, bez ofiar. Strona ukraińska poinformowała, że w nocy zestrzeliła dziewięćdziesiąt cztery z stu szesnastu dronów, a Zełenski podał, że w ciągu minionego tygodnia Rosja wystrzeliła przeciwko Ukrainie około tysiąca czterystu pięćdziesięciu bomb lotniczych, siedemdziesiąt pięć pocisków rakietowych i ponad tysiąc sześćset czterdzieści dronów szturmowych. To liczby, które pokazują skalę presji i tłumaczą, dlaczego Kijów traktuje ofertę wzajemnego wstrzymania uderzeń na energetykę jako test, a nie jako ustępstwo.
Reakcja Europy jest domknięciem szeregów wokół Zełenskiego, o czym informowały między innymi portal RFE/RL oraz dziennik The Guardian. Brytyjski premier Andy Burnham w sobotniej rozmowie telefonicznej powtórzył swoją pełną solidarność z Ukrainą, a Downing Street podał, że obaj liderzy zgodzili się spotkać osobiście w najbliższych dniach. Minister obrony Wielkiej Brytanii Wes Streeting powiedział w niedzielę w programie BBC Sunday with Laura Kuenssberg, że nie ma wątpliwości, iż agresorem jest Władimir Putin, że to on wybrał wojnę i mógłby ją zakończyć, i że Londyn stoi przy Ukrainie oraz przy prezydencie Zełenskim. W rozmowie ze stacją Sky News Streeting dodał, że zbliżają się wybory do Kongresu, koszty życia są problemem i Trump z pewnością odczuwa tę samą presję co inni przywódcy, którzy chcą łagodzić ceny energii. To wypowiedź o tyle istotna, że publicznie wskazuje polityczny, a nie strategiczny motyw amerykańskiego zwrotu, a jednocześnie Londyn unika otwartego sporu z Waszyngtonem, podkreślając, że priorytetem pozostaje jedność Zachodu. Do tego samego obrazu należą: ubolewanie premiera Finlandii Petteriego Orpo, który nazwał porozumienie o dieslu okropnym rozczarowaniem, deklaracja Niemiec o utrzymaniu własnego reżimu sankcyjnego oraz zapowiedź szefowej unijnej dyplomacji Kai Kallas, że ministrowie spraw zagranicznych zatwierdzą nowe wpisy sankcyjne 12 października, przy czym premier Szwecji Ulf Kristersson mówił o pakiecie obejmującym tysiąc sześćset podmiotów z rosyjskiego kompleksu wojskowo-przemysłowego. Dodać trzeba, że Finlandia ma w najbliższych dniach dostarczyć Ukrainie specjalistyczną amunicję do myśliwców F-16, która ma pomóc w przechwytywaniu dronów Shahed, o czym mówił sam Zełenski.
Źródło: the-guardian, bbc
Warto w tym miejscu zachować krytyczny dystans do dwóch typów źródeł. Z jednej strony oceny waszyngtońskiego Instytutu Studiów nad Wojną, cytowanego przez RFE/RL, są rzetelne warsztatowo i oparte na danych, ale instytut jest amerykańskim ośrodkiem o wyraźnym stanowisku wobec polityki Kremla, więc jego wnioski o niezmienności rosyjskich maksymalistycznych celów wojennych należy czytać jako analizę, a nie jako fakt bezsporny. Z drugiej strony rosyjskie komunikaty o sukcesach publikowane wyłącznie na państwowej platformie Max pozostają weryfikowalne tylko przez stronę rosyjską, co oznacza, że każdą liczbę podaną w tym kanale trzeba traktować jako propagandę do użytku wewnętrznego. Godne odnotowania jest też to, że generał Richard Barrons, współautor brytyjskiego przeglądu obronnego, powiedział stacji Sky News, że dochody z rosyjskiej ropy i gazu płacą za pociski i drony wystrzeliwane przeciwko Ukrainie, i odpowiedział twierdząco na pytanie, czy umowa o dieslu oznacza więcej śmierci Ukraińców, dodając, że interesy bezpieczeństwa zostały złożone na ołtarzu wyborów. To jest ocena, a nie ustalenie faktu, ale pochodzi od osoby o wysokich kompetencjach i dobrze pokazuje, jak głęboki jest podział w łonie Zachodu.
Kulisy presji na Kijów, w tym ostrzeżenie o możliwym odcięciu amerykańskich danych wywiadowczych, opisałem w porannym wydaniu, więc nie powtarzam ich tutaj. Przypomnę jedynie, że stanowiska Waszyngtonu i Brukseli nadal biegną w przeciwnych kierunkach, a nowością tej doby jest to, że Europa przestała ograniczać się do krytyki i zaczęła publicznie bronić Zełenskiego oraz zapowiadać termin konkretnych decyzji sankcyjnych.