Ukraina: pierwsza noc bez uderzeń na energetykę, ale nie bez ognia, oraz największy pakiet sankcji w historii Unii
Najważniejsza nowa informacja dnia jest przewrotna, bo opiera się na tym, czego nie zrobiono. Jak podała agencja Reuters w depeszy z 13 października, Rosja po raz pierwszy od ogłoszenia rozejmu energetycznego nie uderzyła w żadne ukraińskie obiekty energetyczne. To pierwsza doba od niedzielnej deklaracji amerykańskiego prezydenta, w której cele energetyczne nie znalazły się na liście ataków, i zarazem pierwszy dowód, że deklaracja z Waszyngtonu nie jest wyłącznie słowem. Warto przy tym od razu oddzielić dwie rzeczy. Brak ataków na energetykę nie oznacza braku ataków w ogóle, a same doniesienia o tym, czego nie było, są najtrudniejszym rodzajem faktu do potwierdzenia, bo polegają na milczeniu obu stron. Niezależnym wsparciem tego obrazu jest jednak to, że ani rosyjskie władze, ani rosyjskie media nie poinformowały od ogłoszenia rozejmu o żadnym ukraińskim uderzeniu na rafinerie, co odnotowała stacja NBC News.
Źródło: reuters, nbc-news
Reszta nocy i poranka przeczyła natomiast wszelkim nadziejom na szersze wyciszenie frontu. Jak podała stacja NBC News oraz ukraińskie władze regionalne, w rosyjskim uderzeniu na budynek mieszkalny w Charkowie zginęły cztery osoby, a czterdzieści jeden zostało rannych; w Równem dron trafił w placówkę oświatową w centrum miasta i zranił czternaście osób; jedna osoba zginęła w rejonie fastowskim w obwodzie kijowskim, a w kijowskiej dzielnicy Darnyckiej ranna została kobieta. Rosyjskie ministerstwo obrony poinformowało, że jego siły przeprowadziły skoordynowane uderzenia z użyciem precyzyjnej broni oraz bezzałogowców na ukraińskie zakłady przemysłu zbrojeniowego, centra logistyczne, infrastrukturę kolejową i portową oraz na statki dostarczające ładunki wojskowe, i że w estuarium Dniepru i Bugu trafiony został masowiec płynący do Mikołajowa. Według tego samego komunikatu rosyjska obrona przeciwlotnicza zestrzeliła w ciągu nocy sześćset cztery ukraińskie drony, z czego czterysta siedemnaście miało lecieć w kierunku obwodu moskiewskiego, a sześćdziesiąt pięć zostało przechwyconych w podejściu do samej Moskwy. Obraz jest więc spójny: rozejm czytany jest wąsko, energetyka za energetykę, a wszystko poza nią pozostaje w grze.
Źródło: nbc-news
Prezydent Wołodymyr Zełenski przedstawił własną rachubę tej wymiany i pokazała ona skalę. Jak podał serwis informacyjny Kyiv Independent oraz wypowiedzi prezydenta z 13 października, Ukraina nie atakowała od dwóch dni ani rosyjskich rafinerii, ani sektora energetycznego, a mimo to Rosja nie zawiesiła ognia, czego dowodem ma być choćby trafienie w charkowską elektrociepłownię numer pięć wieczorem 11 października, czyli już po ogłoszeniu. Zełenski podał, że w ciągu ostatniego tygodnia Rosjanie wykonali ponad dwieście uderzeń na ukraińską sieć elektroenergetyczną i przesyłową oraz siedemnaście na obiekty gazowe i naftowe, zabijając ponad sto pięćdziesiąt osób i raniąc ponad siedemset. Prezydent Ukrainy dodał, że Kijów jest gotów respektować rozejm energetyczny, jeśli Moskwa zrobi to samo, ale porozumienie musi obejmować całą infrastrukturę energetyczną, a nie tylko rafinerie, i przypomniał, że Ukraina ma zaledwie jedną rafinerię, uszkodzoną ciężko już dawno. Dodał też zdanie, które dobrze oddaje istotę tego sporu: było jasne, że Putin nie czyta portalu Truth Social, a jego drony kierują się innym zestawem instrukcji. Skutki odczuwalne są w codziennym życiu: Kijów, miasto liczące ponad trzy miliony mieszkańców, żyje w kilkugodzinnych przerwach w dostawie prądu, a część dzielnic nie ma także wody.
Źródło: kyiv-independent
Reakcja Kremla pozostaje ostrożna i niejasna jednocześnie. Jak podała agencja Reuters oraz serwis Ukrainska Prawda, rzecznik Dmitrij Pieskow powiedział w poniedziałek, że nie ma na razie nic do powiedzenia w sprawie rozejmu i że kontakty w tej sprawie trwają, a gdy będzie coś do przekazania, Moskwa o tym poinformuje. Dodał, że Rosja chce trwałego pokoju i jest gotowa zrobić wszystko, aby go osiągnąć, co jest tym samym sformułowaniem, którym wcześniej tłumaczono odrzucenie wszelkich tymczasowych zawieszeń. Dla oceny wiarygodności ważne jest to, że zmiana wobec poniedziałku jest subtelna, ale realna: jeszcze w wydaniu porannym cytowałem pełne, publiczne odrzucenie pauzy przez Siergieja Ławrowa oraz milczenie rzecznika, teraz mamy potwierdzenie, że jakiś kanał kontaktowy z Waszyngtonem faktycznie istnieje. Nie mamy natomiast ani jednego potwierdzenia, że istnieje dokument, uzgodnienie, a nawet wspólne rozumienie, czym rozejm miałby być.
Źródło: reuters, ukrainska-pravda
Nowym i poważnym wątkiem jest ostrzeżenie wywiadowcze. Jak podała stacja NBC News, prezydent Zełenski powiedział we wtorek w poście na platformie X, że Ukraina nie otrzymała od partnerów żadnego wczesnego ostrzeżenia o rosyjskim ataku balistycznym na Kijów, w którym pięć pocisków trafiło w infrastrukturę cywilną, i nazwał ten ostrzał wyjątkowo nikczemnym. Zaznaczył, że przekazywanie informacji wywiadowczych o takich atakach ratuje życie i jest jedną z najważniejszych spraw, ale nie wskazał, kogo obwinia. W tle pojawiły się natychmiast spekulacje o wstrzymaniu współpracy wywiadowczej, którym przeczył minister spraw zagranicznych Andrij Sybiha, cytowany przez Kyiv Post, zapewniając, że Ukraina nadal otrzymuje amerykańskie dane, a agencja Bloomberg odnotowała, że Kijów utrzymuje, iż wymiana informacji trwa mimo braku ostrzeżenia. Dzienniki The New York Times i Politico opisują ten epizod jako niepokojący sygnał, bo administracja amerykańska od kilku dni otwarcie groziła Ukrainie ograniczeniem wymiany wywiadowczej i dostaw broni, jeśli ta nie zaprzestanie dalekich uderzeń na rosyjskie rafinerie. Uczciwa ocena jest więc taka, że mamy silne podejrzenie i zbieg okoliczności, ale nie mamy potwierdzonego faktu odcięcia wywiadu.
Źródło: nbc-news, kyiv-post, bloomberg, nyt, politico
Po stronie europejskiej doszło dziś do dwóch wydarzeń, które w porannym wydaniu były jedynie zasygnalizowane, a teraz mają konkretny kształt. Pierwszym jest przyjęcie przez Unię największego pakietu sankcyjnego w historii wobec Rosji. Jak podała Rada Unii Europejskiej oraz agencja Reuters, ministrowie spraw zagranicznych państw członkowskich zatwierdzili w poniedziałek rozszerzenie list sankcyjnych o tysiąc pięćset sześćdziesiąt dziewięć podmiotów i osób, w zaokrągleniu blisko tysiąc sześćset wpisów, wymierzonych w rosyjski kompleks militarno-przemysłowy, czyli w firmy i ludzi stojących za produkcją pocisków i dronów. To największa runda od 2022 roku, a szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas przedstawiała ją jako uderzenie w przemysł stojący za rosyjską wojną. Drugim wydarzeniem jest rozszerzenie negocjacji akcesyjnych. Jak podał serwis Brussels Signal oraz Rada Unii Europejskiej, w Luksemburgu otwarto dziś czwartą konferencję akcesyjną z Ukrainą i Mołdawią, na której uruchomiono dwa kolejne klastry negocjacyjne, drugi obejmujący rynek wewnętrzny oraz trzeci dotyczący konkurencyjności i wzrostu. Wszystkie dwadzieścia siedem państw poparło ten krok po tym, jak Węgry zniosły swój sprzeciw, a stało się to możliwe dzięki przyjęciu przez ukraiński parlament ustawy o nauczaniu w językach mniejszości, czego Budapeszt domagał się od lipca. Czarnogóra zamknęła przy tej okazji trzy kolejne rozdziały i ma ich otwartych dwadzieścia jeden z trzydziestu trzech, Albania zamykała czwarty. Warto to zestawić z amerykańskim naciskiem na Kijów, bo obraz, jaki z tego wynika, jest dokładnie odwrotny od jednolitego frontu: Waszyngton szuka układu z Moskwą i karze Kijów za uderzenia w rafinerie, a Bruksela w tym samym czasie dokręca sankcje i posuwa negocjacje członkowskie.
Źródło: reuters
Umowa o rosyjskim dieslu pozostaje przy tym politycznie kosztowna, i to coraz bardziej widocznie. Jak podała agencja Associated Press oraz stacja NBC News, Trump podpisał porozumienie, które na sześć miesięcy łagodzi ograniczenia w imporcie rosyjskiego diesla, i bronił go jako korzyści dla amerykańskich kierowców, choć krytycy wskazują, że osłabia to sankcje nałożone za wojnę. Prezydent obwiniał przy tym Zełenskiego o rekordowe ceny diesla w Stanach Zjednoczonych, a nie wojnę z Iranem, co jest tezą trudną do obrony, bo to właśnie konflikt w Zatoce odpowiada za główną część wzrostu cen paliw. W poniedziałek sześciu senatorów wezwało administrację do natychmiastowego odwrócenia tej decyzji, a agencja Associated Press odnotowała, że porozumienie naraża Waszyngton na zarzut łamania własnych sankcji i stawia w niezręcznej sytuacji sojuszników, którzy właśnie zaostrzają kurs wobec Moskwy.
Źródło: associated-press, nbc-news
Europejski obraz zagrożeń dopełnia dzisiejsze wystąpienie szefa brytyjskiego kontrwywiadu. Jak podała stacja BBC oraz dziennik The Washington Post, sir Ken McCallum powiedział w dorocznym wystąpieniu w siedzibie MI5, że służba poświęca dziś na zwalczanie zagrożeń ze strony państw więcej środków niż w czasach zimnej wojny, a Rosję nazwał agresorem numer jeden. Zaznaczył, że po blisko tysiącu wydaleń rosyjskich szpiegów od początku inwazji Kreml stracił własną siatkę i płaci przestępcom za przeprowadzanie ataków, co jego zdaniem nie jest zachowaniem mocarstwa z inicjatywą. O Iranie mówił osobno i konkretnie: w ciągu ostatniego roku odnotowano pięćdziesiąt zatrzymań związanych z irańską działalnością, kampania hybrydowa Teheranu w Wielkiej Brytanii się rozszerza, jej celem były społeczności żydowskie, ale coraz częściej także trudniejsze obiekty, jak bazy wojskowe, a podejrzany spisek w bazie RAF Fairford nie był przypadkiem odosobnionym. Największą troską McCalluma okazało się jednak coś nowego: wykorzystanie sztucznej inteligencji przez grupy ekstremistyczne do prac nad bronią biologiczną, które nazwał jeszcze niezrealizowanym, ale realnie zmieniającym stawkę. MI5 uruchomiła z tego powodu centrum oceny zagrożeń związanych ze sztuczną inteligencją. W tle tych wypowiedzi NATO pokazało własny ton: jak podał dziennik New York Post, dowódca sił sojuszniczych w Europie generał Alexus Grynkewich mówił w poniedziałek na Forum Bezpieczeństwa w Warszawie o strategii blokowania, tępienia i łamania sił przeciwnika, dodając, że atak na któregokolwiek sojusznika okaże się całkowicie daremny. Tej samej nocy Polska uruchomiła alert Rządowego Centrum Bezpieczeństwa dla województw lubelskiego i podkarpackiego w związku z rosyjskim atakiem powietrznym na Ukrainę i operacjami polskiego lotnictwa; alert odwołano, gdy zagrożenie minęło. To pokazuje, jak cienka jest granica między rosyjską kampanią lotniczą a incydentem na terytorium sojusznika.
Źródło: bbc, washington-post, new-york-post
Dla gospodarki konsekwencje są podwójne. Rozejm energetyczny, nawet połowiczny, zdejmuje część presji z europejskich cen paliw, a amerykańskie łagodzenie ograniczeń w eksporcie rosyjskiego diesla działa w tym samym kierunku. Jednocześnie jednak każda noc bez porozumienia utrzymuje ryzyko dla rafinerii i sieci przesyłowych, a największy w historii pakiet sankcji oznacza, że firmy handlujące z rosyjskim przemysłem zbrojeniowym muszą liczyć się z realnym ryzykiem prawnym. Krótko mówiąc, ceny paliw w Europie będą w najbliższych tygodniach zależeć mniej od deklaracji polityków, a bardziej od tego, czy kolejna noc przyniesie trafienie w rafinerię czy w elektrociepłownię.