Ukraina: pocisk balistyczny w elektrociepłowni w Kijowie bez ostrzeżenia i amerykańska groźba odcięcia wywiadu
Nowy i najpoważniejszy fakt tej doby jest zarazem faktem prostym do opisania i trudnym do zakwestionowania. Jak podała agencja France-Presse oraz serwis Kyiv Post, w późny wtorek rosyjski pocisk balistyczny trafił w elektrociepłownię numer cztery w Kijowie oraz w budynek mieszkalny w dzielnicy Desnianskiej, zabijając co najmniej dwie osoby i raniąc około dwudziestu. Prezydent Wołodymyr Zełenski napisał w mediach społecznościowych, że celem była infrastruktura energetyczna, konkretnie ta właśnie elektrociepłownia, i że niestety została trafiona. Kluczowe z punktu widzenia oceny całego rozejmu jest jednak nie to, co uderzyło, ale to, czego zabrakło: prezydent Ukrainy podkreślił, że Kijów po raz kolejny nie dostał od partnerów wczesnego ostrzeżenia o starcie pocisków balistycznych, a ukraińskie systemy wykryły je dopiero wtedy, gdy zbliżały się już do miasta. To zdanie ma znaczenie podwójne, bo dotyczy nie tylko skuteczności obrony, ale i zaufania do sojuszników. Dla porządku warto dodać, że jeszcze dzień wcześniej, w poniedziałek wieczorem, rosyjski dron trafił w dwudziestopięciopiętrowy budynek mieszkalny w dzielnicy Darnyckiej, gdzie zginęła jedna osoba, a jedenaście zostało rannych, o czym informował mer Kijowa Witalij Kliczko.
Źródło: afp, kyiv-post
Deklaracja o rozejmie energetycznym, złożona w niedzielę przez Donalda Trumpa, jest więc dziś w trudniejszym punkcie niż wczoraj. Wydanie poranne z 13 października odnotowywało, że pierwszej nocy po ogłoszeniu Rosja nie uderzyła w żadne obiekty energetyczne, co było jedynym mierzalnym dowodem, że deklaracja coś znaczy. Ta doba ten dowód unieważniła: uderzenie w elektrociepłownię numer cztery nastąpiło już po ogłoszeniu, a wraz z nim wrócił pytanie, czy rozejm istnieje w jakiejkolwiek innej formie niż prezydencki komunikat. Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow konsekwentnie odmawia potwierdzenia jakiegokolwiek dokumentu i mówi wyłącznie, że kontakty trwają, a sam Trump, pytany o rosyjskie ataki, odpowiada, że musiałby się temu przyjrzeć, bo naruszenia zdarzają się po obu stronach.
Do tego obrazu doszedł wczoraj wątek, który wcześniej funkcjonował jako spekulacja, a teraz ma nazwane źródło. Jak podał amerykański nadawca publiczny NPR w rozmowie z Wołodymyrem Zełenskim przeprowadzonej w Kijowie we wtorek, administracja amerykańska ostrzegła Ukrainę, że może odciąć wymianę informacji wywiadowczych, jeśli ukraińskie siły nie zaprzestaną dalekosiężnych uderzeń dronami na rafinerie w Rosji. Prezydent Ukrainy powiedział wprost, że jego kraj nie zaprzestanie tych ataków, dopóki Rosja nie przestanie uderzać w ukraińską energetykę. Biały Dom nie chciał potwierdzić, czy groźba padła po raz kolejny, odsyłając do słów Trumpa, który zapewnił tego samego dnia, że Stany Zjednoczone pomagają Ukrainie i nadal dzielą się informacjami wywiadowczymi. Uczciwa ocena jest więc taka, że mamy ostrzeżenie opisane przez samego prezydenta Ukrainy i brak zaprzeczenia ze strony Waszyngtonu, ale nie mamy potwierdzonego faktu odcięcia wywiadu.
Źródło: npr
Drugi element tej samej układanki dotyczy paliw i pokazuje, jak bardzo polityka wobec Ukrainy splotła się z amerykańską kampanią wyborczą. Zełenski powiedział NPR, że decyzja o czasowym zniesieniu sankcji na rosyjski diesel nie obniży cen paliw w Stanach Zjednoczonych, bo wolumen jest zbyt mały, a jedynym realnym skutkiem będzie więcej pieniędzy dla Kremla na prowadzenie wojny. Dodał przy tym zdanie, które wprost przecina narrację Białego Domu: ceny paliw rosną nie przez ukraińskie ataki na rosyjskie rafinerie, lecz przez zablokowanie cieśniny Ormuz. Liczby wspierają jego argument. Jak podało NPR, powołując się na dane amerykańskiego związku kierowców AAA, litr diesla kosztuje dziś w Stanach Zjednoczonych średnio sześć dolarów i dwadzieścia siedem centów za galon, czyli o ponad siedemdziesiąt procent więcej niż rok temu, gdy było to nieco ponad trzy dolary i sześćdziesiąt pięć centów. Dla zestawienia warto przypomnieć liczbę, którą podał portal Asia Times w analizie z 13 października: całe porozumienie z Rosją dotyczy nieco poniżej sześciu milionów baryłek, co według danych amerykańskiej agencji informacji o energii odpowiada mniej więcej półtora dnia zapotrzebowania Stanów Zjednoczonych na ten surowiec. To pokazuje, że chodzi o gest polityczny przed wyborami, a nie o realne narzędzie obniżki cen.
Źródło: npr, asia-times
Ta sama analiza Asia Times, autorstwa profesora Stefana Wolffa z Uniwersytetu Birmingham, zawiera jeszcze jedną liczbę, która w Polsce przebiła się słabo, a ma znaczenie strategiczne. Według szacunków przytaczanych przez autora ukraińska kampania dalekiego zasięgu doprowadziła do spadku rosyjskich zdolności rafineryjnych o nawet sześćdziesiąt procent w ostatnich miesiącach. To wyjaśnia, dlaczego Waszyngton tak mocno naciska na Kijów w tej właśnie sprawie: nie dlatego, że te ataki podnoszą ceny w Ameryce, ale dlatego, że odbierają Rosji jedno z najważniejszych źródeł finansowania wojny i że stały się kartą przetargową w rozmowach o rozejmie. Autor przypomina też o ukraińskiej kontrofensywie o kryptonimie Vivaldi, która zatrzymała rosyjskie próby zajęcia strategicznego obwodu donieckiego, co czyni front gospodarczy tym ważniejszym.
Źródło: asia-times
Nowym elementem jest również rosyjska propozycja, która wczoraj pojawiła się w tle. Jak podała agencja Associated Press, rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow powiedział, że w razie przeprowadzenia wyborów na Ukrainie Władimir Putin byłby gotowy wstrzymać uderzenia na Ukrainę, ale wyłącznie w dniu samego głosowania. Tę samą wypowiedź uzupełnił oceną, że Kijów domaga się sześćdziesięciodniowego zawieszenia broni wyłącznie po to, by zebrać siły, zaleczyć rany i kontynuować wojnę. Zestawienie tego z tym, co mówił Zełenski, który deklarował gotowość do wyborów tylko w warunkach pełnego zawieszenia broni trwającego co najmniej sześćdziesiąt dni, pokazuje, że obie strony mówią o tych samych wyborach, ale o dwóch różnych światach: jedna o pauzie jako etapie do pokoju, druga o jednodniowej przerwie w celu uniknięcia wrażenia, że wybory odbywały się pod ostrzałem.
Źródło: associated-press
Warto na koniec odnotować, co się nie zmieniło, i to bez zmian pozostaje najważniejsze. Unia Europejska utrzymuje kurs z poniedziałku: największy w historii pakiet sankcji, obejmujący tysiąc pięćset sześćdziesiąt dziewięć podmiotów i osób, oraz otwarte negocjacje akcesyjne z Ukrainą i Mołdawią, o których szczegółowo pisałem w analizie z 13 października, godzina 15:55 czasu polskiego. Tłem pozostaje szczyt przywódców Unii zaplanowany na 15 i 16 października, na którym pierwszym punktem obrad ma być polityka wobec Chin, o czym piszę w dalszej części. Wniosek dla gospodarki europejskiej jest ten sam co wczoraj i nie warto go upiększać: dopóki każda noc może przynieść trafienie w elektrociepłownię albo w rafinerię, ceny paliw w Europie będą zależeć mniej od deklaracji polityków, a bardziej od tego, czy danej nocy akurat obowiązywał rozejm, którego nikt nie podpisał.